• Steinunn Inga Óttarsdóttir

Skáldkona fær vísu sína til baka




„Á handritadeild Landsbókasafns er til kvæðasafn frá síðari hluta 19. aldar sem ber nafnið „Kvennaljóðmæli“. Er það hluti af stærra kvæðasafni í mörgum bindum, er þar haft aftast og til þess vísað á forsíðu með orðunum „svo og kvennaljóð – aftan við“. Í „Kvennaljóðmælum“ eru 64 kvæði eftir 18 skáldkonur frá 18. og 19. öld. Þessar skáldkonur eiga það flestar sameiginlegt (fyrir utan Látra-Björgu, Vatnsenda-Rósu og Guðnýju frá Klömbrum) að vera svo til óþekktar og að lítið sem ekkert hefur birst eftir þær á prenti. Kvæði eftir þær má þó finna á víð og dreif í handritum og bíða þess að koma fram í dagsljósið“... (Helga Kress: Ein a fjallatindum).


Ein þessara skáldkvenna er Guðrún Þórðardóttir frá Valshamri. Fátt er skráð um ævi hennar. Hún fæddist að Gróustöðum í Gilsfirði um 1817 og á Valshamri við Breiðafjörð bjó hún lengst af þar til hún tók sig upp á sjötugsaldri og fluttist með fjölskyldu sinni til Vesturheims. Þar lést hún 1896. Hún orti m.a. um Sumardaginn fyrsta,

„Vísur kveðnar í hörkufrosti...“ eins og hún ritaði sjálf, og er þetta upphaf kvæðisins:


Sumardagurinn fyrsti 1876

Lof sé guði, liðinn ertu langi vetur,
sárt þó kuldinn svíði bitur
sólin vonargeislann flytur.

„Um aldarfjórðungi eftir lát skáldkonunnar birtust kvæði eftir hana í fyrsta hefti Tímarits Þjóðræknisfélags Íslendinga 1919. Þetta eru ellikvæði, ort vestanhafs, og í einu þeirra getur hún aldurs: „Sjötigi árin, eitt og fjögur / Eg hefi þolgóð strítt.“ Fyrsta erindið í einu þessara kvæða, hringhend haustvísa, hefur lengi verið þekkt á Íslandi sem „ófeðraður“ húsgangur.


Sumri hallar, hausta fer,
heyri snjallir ýtar,
hafa fjalla hnjúkarnir
húfur mjalla hvítar.

Sveinbjörn Beinteinsson birtir fyrri vísuna (reyndar nokkuð breytta) í kynningu á Guðrúnu í Rímnasafninu og telur að hún fjalli um kindur. Myndmálið sver sig í bæði kvenlega hefð sem og yrkisefni og myndmálsnotkun Guðrúnar í ýmsum öðrum kvæðum. Eins og völvan í „Völuspá“ biður hún menn að hlusta. Þarna eru fjallatindarnir sem hún, eins og áður, persónugerir og klæðir í föt, setur á þá húfur svo að þeim verði ekki kalt úti í haustinu og kuldanum. Þessar húfur eru ekki „fitjaðar upp á fölskum prjóni“. Þetta eru íslenskar húfur, í senn barnahúfur og hæruhvítir kollar. Er skáldkonunni hér með færð vísa sín til baka“ (Helga Kress: Ein á fjallatindum).


Gleðilegt sumar lesendur og velunnarar skáld.is!



Senda inn efni

Vefurinn skáld.is er tileinkaður konum og skáldskap þeirra. Hér birtast viðburðir, fréttir, greinaskrif og fagurfræðilegir textar auk gagnabanka um íslenskar skáldkonur.

Ef þú lumar á efni um skáldkonu sem þú vilt koma á framfæri geturðu sent það inn með því að smella á hnappinn hér að neðan eða á netfangið: skald@skald.is

  • Black Facebook Icon
  • Black Twitter Icon
  • Black Instagram Icon

©2017 Skáld.is  |  ​Skáldaskinna ehf |   Ísland  |  skald@skald.is

Hafðu  samband