• Soffía Auður Birgisdóttir

Listin að hverfa

Eyrún Ósk Jónsdóttir, Guðrúnarkviða, Bjartur, 102 bls.



Við andlát gefst færi á að líta yfir farinn veg þeirra sem gengnir eru og meta líf viðkomandi. Slíkt sjáum við til að mynda í eftirmælum – þótt þar kunni fyrst og fremst að birtist falleg mynd syrgjenda. Eyrún Ósk Jónsdóttir vinnur með þessa hugmynd í nýju bók sinni Guðrúnarkviðu en þenur hugmyndina í allar áttir og gefur mörgum orðið í þessari skemmtilegu og frumlegu bók.


Guðrúnarkviða er ljóðsaga í 33 köflum, þar sem skiptast á ljóð og stuttar sögur eða frásagnir. Í upphafi bókarinnar erum við stödd í jarðarför og sjónarhorninu er beint að kórnum sem syngur við útförina. Verið er að jarða konu sem er „rétt skriðin yfir miðjan aldur, svo presturinn segir ítrekað „langt fyrir aldur fram“ (6). Allt er með venjulegu sniði þar til þetta gerist:



Þá heyrir þú það.
Þú heyrir það og hrekkur við.
Þú heyrir kunnuglegt hljóð.
Sakleysislegt hljóð raunar.

Hljóð sem aldrei myndi slá þig út af laginu nema einmitt í þessu eina samhengi. Aðeins hér er þetta hljóð skelfilegra en orð fá lýst og allar þær hryllingsmyndir sem þú hefur séð og þær martraðir sem þú hefur fengið sérðu ljóslifandi fyrir þér

Það er einhver að banka.

 Þú lítur skelfingaraugum á kistuna. Þú getur svarið fyrir að hljóðið kemur þaðan.

Það er einhver að banka í kistunni.
Á kistulokið innanvert.


Í ljós kemur að fleiri í kirkjunni heyra bankið en enginn þorir að vekja máls á því þar sem allir halda að hljóðið eigi uppruna í þeirra eigin huga; að samviska þeirra sé að banka upp á eða þreyta, kulnun eða sturlun.


Konan í kistunni, Guðrún sem titill bókarinnar vísar til, er kurteis kona sem ekki vill valda vandræðum í lífi annarra. Hún vill ekki „fara að bjóða læknum, starfsfólki líkhúsa, prestum, útfararstjórum og öðru fagfólki byrginn (46) og lætur því nægja að banka laust í kistulokið þar til hún kemst að niðurstöðu sem opinberuð er undir lok kviðunnar.


Í nokkrum köflum bókarinnar fáum við innsýn inn í huga Guðrúnar en hennar rödd er þó aðeins ein af mörgum sem hljóma í kviðunni. Hinn syrgjandi eiginmaður fær rödd, einnig gömul vinkona, presturinn, kórmeðlimurinn, útfararstjórinn, og jafnvel kona sem mætir óboðin í jarðarfarir ókunnugra. Þessar ólíku raddir gefa hver fyrir sig upplýsingar sem smám saman mynda heildarmyndina. Upp teiknast mynd af lífi Guðrúnar, hjónabandi hennar, tilfinningum, (brostnum) vonum og þrám. Við fáum jafnvel ólík sjónarhorn á sama atvikið, eins og til að mynda þegar eiginmaður vinkonu Guðrúnar fór á fjörurnar við hana í fertugsafmæli konu sinnar.


Inn á milli frásagna sem tengjast beint aðstæðunum í jarðarför Guðrúnar og lífi hennar koma ljóð sem geta tengst efninu en standa einnig fyllilega sjálfstæð. Dæmi um það er ljóðið „Draumur“:


Hefur þig dreymt draum
þar sem þú ert að fara eitthvað,
að gera eitthvað mjög mikilvægt

en þú kemst aldrei þangað
sem þú ætlar þér

sí og æ koma upp aðstæður
sem hindra för þína
og þú kemst aldrei á leiðarenda?

Hefur þig dreymt slíkan draum?

Þar sem hvert skref er hægt og þungt
öll plön mistakast
þú ert sem föst
rétt við marklínuna

en hún færist sífellt úr stað
líkt og þú sért að elta regnboga.

Lífið er slíkur draumur, 
hillingar í eyðimörk
bið eftir rétta augnablikinu sem aldrei kemur
tálsýn, og svo hrekkur þú upp með andfælum.


Í ljóðinu „Drapplituð kona“ er erindi sem varpar ágætu ljósi á karakter Guðrúnar og má segja að standi sem smámynd fyrir alla Guðrúnarkviðu:


Þú hefur náð fullkomnum tökum
á listinni að hverfa
gera þig ósýnilega
til að skyggja ekki á aðra

Guðrúnarkviða er bók sem vinnur vel úr frumlegri hugmynd. Verkið er efnismikið og er enn ein rósin í hnappagat Eyrúnar Óskar sem áður hefur sent frá sér athyglisverðar ljóðabækur. Um tvær þeirra má lesa ritdóma á skáld.is. Um Mamma, má ég segja þér (2019) má lesa hér og um Í huganum ráðgeri morð (2018) má lesa hér.

Senda inn efni

Vefurinn skáld.is er tileinkaður konum og skáldskap þeirra. Hér birtast viðburðir, fréttir, greinaskrif og fagurfræðilegir textar auk gagnabanka um íslenskar skáldkonur.

Ef þú lumar á efni um skáldkonu sem þú vilt koma á framfæri geturðu sent það inn með því að smella á hnappinn hér að neðan eða á netfangið: skald@skald.is

  • Black Facebook Icon
  • Black Twitter Icon
  • Black Instagram Icon

©2017 Skáld.is  |  ​Skáldaskinna ehf |   Ísland  |  skald@skald.is

Hafðu  samband