• Soffía Auður Birgisdóttir, ritdómur

Blálogaland og Túlípanafallhlífar


Sigurbjörg Þrastardóttir hefur sent frá sér margar ljóðabækur, skáldsögur og skrifað leikrit. Hér er fjallað um tvær ljóðabækur eftir hana, Blálogaland (1999) og Túlípanafallhlífar (2003).

NÁTTÚRAN SÆKIR Á

BLÁLOGALAND er fyrsta ljóðabók Sigurbjargar Þrastardóttur sem er þó ekki alls kostar óvön að vinna með texta því hún er menntuð í bókmenntafræði og hefur starfað sem blaðamaður. Þessi reynsla skilar sér vafalaust í ljóðagerðinni því það er lítill „byrjendabragur“ á þeim ljóðum sem fylla þessa bók.

Ljóðin mætti sjálfsagt flokka sem náttúruljóð og hér er ort um íslenska náttúru, oft á mjög skemmtilegan hátt, en ekki síður um náttúruna í manneskjunni í margs konar skilningi. Bókin er þétt í byggingu, skiptist í fjóra kafla og heiti hverskafla vísar til náttúrunnar: JÖRÐ AF JÖRÐU, VATN FRÁ VATNI, LOFT ÚR LOFTI og ELDUR UM ELD. Fyrstu þrír kaflarnir innihalda ellefu ljóð hver, en sá síðasti fimmtán ljóð. Ort er í „frjálsu formi“ en höfundur nýtir sér kunnugleg skáldskaparbrögð, til dæmis er stuðlasetning áberandi í flestum ljóðanna.


Það er íslensk náttúra sem alls staðar blasir við af síðum Blálogalands og titill bókarinnar vísar til. Höfundur yrkir beint til landsins í ljóðum eins og „Föðurland“ og „Ísafold“. Ísland birtist sem kalt, hreint og blátt í ljóðunum og tilfinning ljóðmælanda gagnvart landi sínu er væntumþykja og undrun í bland. Afstaða ljóðmælanda gagnvart landinu minnir nokkuð á ljóð Lindu Vilhjálmsdóttur og er þar ekki leiðum að líkjast.


Oft eru dregnar óvæntar og skemmtilegar myndir af tengslum manns og náttúru eins og til að mynda í ljóðinu „Slóðir“ þar sem lýst er fjallgöngu sem endar þannig:

hér vil ég fótbrotna

hér vil ég liggja

og bíða björgunar. (19)

Þessi kankvísi, „húmoríski“ tónn kveður víða við í ljóðum Sigurbjargar og fer hún sérlega vel með hann. Nefna má ljóðið „Vitnisburður“ sem segir skemmtilega sögu:


Sat þarna í nóttinni

og næðingnum

leit til með ánum

öfundaði þær af ullinni

þegar

skyndilega var með mér

herskari furðufugla

(var þó alls óhræddur)

þeir ræsktu sig vandlega

en

áður en nokkur þeirra

kom upp orði

reið yfir mikil vindhviða

sá á eftir þeim

út um öll tún

eltandi geislabauga. (28)

Í öðrum ljóðum bókarinnar eru dregnar stuttar einfaldar myndir sem byggjast á hnitmiðaðri myndhverfingu eða líkingu, svo sem í ljóðinu „Skjótt“:

Kemur nóttin

á hljóðlátu skeiði

dimmblá hryssa

með beinhvíta stjörnu

í enni. (44)

Í ljóðinu „Vaka“ leikur höfundur sér á skemmtilegan hátt með orð sem tengjast tölvunni (atvinnutæki nútímarithöfunda) og bregður upp dulúðugri og tvíræðri mynd:

Hálfur skjár

fáir á ferli

væl í uglu

slegnir lyklar

krafs í hurð

von bráðar

afturelding

= fullur skjár

nýtt tungl

músin enn

við þröskuldinn. (45)

Það er athyglisvert að náttúran er að sækja á sem yrkisefni íslenskra ljóðskálda af yngri kynslóðinni og það má vel tala um nýja og ferska náttúrusýn í skáldskap síðustu ára. Sigurbjörg Þrastardóttir bætir hér við tón í þessa nýju symfóníu með Blálogalandi sínu með eftirtektarverðum hætti.

Ritdómurinn birtist í Morgunblaðinu 22. apríl 1999.

"VARST ÞÚ AÐ PANTA BYLTINGU?"

Ljóðabókin Túlípanafallhlífar eftir Sigurbjörgu Þrastardóttur kom úr árið 2003 og var þriðja ljóðabók hennar. Sigurbjörg hefur síðan sent frá sér fjölda bók, sagna og ljóða, og er í fremstu röð íslenskra skálda.

Þegar Sigurbjörg Þrastardóttir sendi frá sér sína fyrstu ljóðabók, Blálogaland (1999), vöknuðu strax vonir um að hér væri á ferðinni ljóðskáld sem ætti eftir að auðga íslenska samtímaljóðlist. Ísland sem uppspretta undrunar og væntumþykju var yrkisefni Sigurbjargar og mörg ljóðanna miðluðu kankvísri náttúrusýn sem minnti á bestu skáld á borð við Steinunni Sigurðardóttur, Lindu Vilhjálmsdóttur og Gyrði Elíasson. Ljóðmálið var vandað og ljóst að hér var á ferðinni höfundur sem kunni að vinna úr áhrifum og hefð á sjálfstæðan hátt.


Vonirnar voru strax uppfylltar árið eftir með ljóðabókinni Hnattflug þar sem farið var á flug um veröld víða, auk þess sem föðurlandið var kannað sem fyrr. Hnattflug er með glæsilegustu ljóðabókum sem komið hafa út hérlendis á undanförnum árum – og á sú lýsing bæði við útlit og innihald bókarinnar sem hlaut viðurkenningu dómnefndar um Bókmenntaverðlaun Reykjavíkurborgar sem kennd eru við Tómas Guðmundsson árið 2000 og var valin besta ljóðabók ársins af afgreiðslufólki í bókabúðum sama ár. Sjálf Tómasarverðlaunin hlaut Sigurbjörg síðan fyrir sína fyrstu skáldsögu, Sólar sögu, í fyrrahaust, og ekki lét hún þar við sitja heldur hlaut hún einnig verðlaun í einþáttungasamkeppni Leikfélags Akureyrar fyrir nokkrum mánuðum.


Svona glæsilegt upphaf á höfundarferli er óvenjulegt og gæti jafnvel verið erfitt fyrir ungan höfund að standa undir væntingum sem óhjákvæmilega fylgja í kjölfarið. En velgengnin virðist ekki vera þessu skáldi fjötur um fót; Sigurbjörg heldur sínu striki og bætir enn einu brotinu í sinn ljóðaheim með nýjasta verki sínu, ljóðabókinni Túlípanafallhlífar, sem kom út snemma vors. Það er ekki af tilviljun sem ég nota orðið „ljóðaheim“ því Sigurbjörgu hefur tekist að skapa í verkum sínum sérstakan heim sem lesendur hennar eru að verða kunnugir. Þessum heimi er miðlað í gegnum kvenkyns ljóðmælanda sem oftast er einn á ferð um Ísland og önnur lönd og lýsir skynjun sinni og hugsunum á hnitmiðaðan, hugmyndaríkan og oftast mjög skemmtilegan hátt. Þótt þessi kvenvera sé yfirleitt ein á ferð og jafnvel einmana, er hún ekki kvartsár og lítið fer fyrir þjáningunni sem margir telja forsendu skáldskaparins. Hún veit „að það er kjaftæði“ „að vanræktir akrar vaxi best,“ eins og segir í ljóðinu "Yfirgefa", og gerir grín að mýtunni um skáldið þjáða í ljóðinu "Úlnliðirnir mínir" sem hefst á þessum ljóðlínum:

Mér finnst eiginlega glatað

að hafa aldrei þjáðst af þunglyndi

ég meina svona alvöru

svartnætti

skúffandi

að geta ekki rakið

þjáingavetur

í þakíbúðum [...] (22)


En að þessu sögðu er þó engu að síður staðreynd að Túlípanafallhlífar er dekkri ljóðabók en hinar fyrri tvær – og kannski ekki svo fráleitt að tengja hann við skáldsögu Sigurbjargar, Sólar sögu, þar sem fjallað er um ofbeldi og andlegt skipbrot. Einnig má benda á að titilinn er myndhverfing fyrir tár, eins og sjá má af ljóðinu "Og tárin þín".